Son yıllarda yüksek enflasyon ve hayat pahalılığı sorunları gündemden düşmüyor ve herkes tarafından hissediliyor. Bu sorunların ortaya çıkmasının farklı nedenleri olabilir. Ama çoğu zaman en önemli sebebi ekonomik ve finansal istikrarın bozulmasıdır. Finansal istikrarı bozan bir çok iç ve dış etken vardır. Ekonomik karar alıcıların görevi de bu etkenlere göre hareket ederek ekonomiyi dengede tutmaktır. Alınan kararlar çoğunlukla halkı etkiler. Bu yüzden halk arasında acı reçete olarak anılırlar.
Mehmet Şimşek – Hazine ve Maliye Bakanı
Çeşitli sebepler yüzünden denge bozulduğunda bu genel ülke ekonomisine ve gündelik yaşamlarımıza yansır. Ekonomik büyüme hızlandığında ve tüketim arttığında bu fiyatların hızla yükselmesine neden olur. Enflasyonu arttıran ve ekonomiyi ısıtan en önemli etken ise çok fazla para basmaktır. Ekonomik karar alıcılar ise artan enflasyonu kontrol altında tutabilmek için ekonomideki talebi soğutma yoluna giderler. Buradaki amaç bireylerin daha az harcamasını sağlayarak daha fazla tasarruf yapmaya yönlendirmek. Bu sayede toplam talep geriler ve ekonomi genel olarak yavaşlamış olur. Bu amaçla uygulanan politikalara “daraltıcı politikalar” denir. Halk arasında acı reçete olarak bilinmesinin sebebi ise, uygulanan tedbirlerin daha çok gündelik insanları etkilemesidir.
Toplam talebi azaltmak için insanların gelirlerini azaltmaya veya tasarruf ettirmeye yönelik politikalar uygulanır. Bunların sonucunda aşağıdaki etkiler meydana gelir:
Vergilerde Artış
Daraltıcı mali politikalar vergi artışlarını içerir. Bu durum, bireylerin ve işletmelerin daha fazla vergi ödemelerine neden olur. Yüksek vergiler, hanehalkı gelirini azaltır ve tüketim harcamalarını kısıtlar, bu da ekonominin canlanmasını zorlaştırabilir.
Devlet Harcamalarının Azaltılması
Daraltıcı mali politikalar genellikle devlet harcamalarında kısıntıları içerir. Eğitim, sağlık, altyapı gibi hizmetlerde yaşanan kesintiler, vatandaşların bu hizmetlere erişimini sınırlar. Lakin ekonomiyi soğutmak adına bu tasarruf politikasının izlenmesi gereklidir. İyi taraftan baktığımızda ise, devletin tasarruf etmesi bütçe açıklarının kapatılmasına yardımcı olur.
İstihdam Sorunları
Artan işsizlik, halk tarafından en çok hissedilen acı reçete önlemlerinden biridir. Mali sıkılaşma ve buna bağlı olarak daralan ekonomi, işsizlik oranlarının artmasına neden olur. Kamudaki ve özel sektördeki işten çıkarmalar sonucunda daha fazla insan işsiz kalır ve refah kayıpları yaşanır.
Artan Faiz Oranları
Daraltıcı para politikaları genellikle faiz oranlarını artırmayı amaçlar. Bu durum, kredi maliyetlerini yükseltir ve tüketici harcamalarını, konut alımlarını ve işletmelerin yatırım yapma planlarını olumsuz etkiler. Tüketim azalacağı için enflasyonu düşürücü etkide bulunur fakat şirketlerin yatırımları azaltmasıyla sonuçlanır.
Enflasyon Düşüşü
Bu politikaların amacı genellikle enflasyonu kontrol altında tutmaktır. Ancak, bu durum bazen ekonomideki genel talebi daraltır ve deflasyon riskinin artmasıyla sonuçlanır. Deflasyon, fiyatlar genel düzeyindeki düşüşü ifade eder (enflasyonun tam tersidir) ve tüketicileri harcamalarını ertelemeye yönlendirebilir. Bu da mal ve hizmetlerin elde kalmasına dolayısıyla firmaların zarar etmesine sebep olur ve ekonomik daralmayla sonuçlanır. Sonuç olarak, daraltıcı maliye ve para politikaları, ekonomik istikrarı sağlamak amacıyla uygulanan önlemlerdir, ancak bu politikalar bazen halk arasında ekonomik zorluklara ve yaşam standartlarının düşmesine neden olan “acı reçeteler” olarak anılır.
