BRICS teşkilatı ve ortak para birimi
BRICS; Brezilya, Rusya, Hindistan, Çin ve Güney Afrika ülkelerinin oluşturduğu siyasi ve ekonomik bir birliktir. 2006 yılında ilk dört ülkenin bir araya gelerek birliğin temelini atması ve 2010 yılında Güney Afrika’nın da katılmasıyla birlik bugünkü halini almış oldu. Güney Afrikalı yetkililerin yapılan son zirvede söylediklerine göre 20’den fazla ülke birliğe katılmak amacıyla başvuru yapmış bulunuyor. Bu ülkelerin beraber anılmalarının bir sebebi, yüz ölçümü bakımından büyük ama tam potansiyellerini yakalayamamış olmaları. Birliğe adını veren ekonomiste göre bu ülkeler 2050 yılına kadar global ekonomide büyük söz sahibi olacaklar. Zaten son 20 yılda en fazla ilerleme kaydeden ülkeler yine bunlar. Bu beş ülke toplam insan nüfusunun %40’ına ve global ekonominin çeyreğine sahip bulunuyor.
Birlikteki ülkeler kendi telekomünikasyon ağını kurmaktan, yeni bir rezerv para birimi yaratmaya kadar birçok proje üzerinde çalışıyor. Daha çeşitli alanlarda iş birliği yapmak amacıyla her yıl farklı bir şehirde bir araya geldikleri bir toplantı düzenliyorlar. Ağustos 2023’de gerçekleşen son zirvede alınan karara göre; İran, Mısır, Suudi Arabistan, Arjantin, Etiyopya ve Birleşik Arap Emirlikleri ülkeleri de birliğe katılmış oldu.
Yeni Kalkınma Bankası (NDB)
BRICS üyesi ülkelere ve dünya genelinde çeşitli sektörlere borç sağlayarak, garanti vererek veya diğer finansal kaynaklar ile desteklemek ve yeni ekonomik alanlar açmak amacıyla 2015 yılında Yeni Kalkınma Bankası kuruldu. Merkezi Çin’de bulunan bankanın, global örgütler ile iş birliği yapmak, ihtiyacı olan projelere teknik ve finansal destek sağlamak gibi hedefleri de bulunmakta. Oluşumun stratejik planı, sürdürülebilir altyapı projeleri ve bu alandaki gelişim merkeze alınarak oluşturulmuş. Ayrıca; enerji, ulaşım, lojistik ve altyapı gibi alanlardaki çevreci çözümler sunan projeleri desteklemek istediklerini belirtmişler. Yeni Kalkınma Bankasının ortak para biriminden sorumlu olacağına dair tahminler yapılıyor olsa bile (Bir nevi merkez bankası gibi) bu konuda her hangi bir resmi açıklama veya plan yok.
Birliğin giderek etkinliğini arttırması ile yeni bir finansal sistem ve yeni bir rezerv para birimi yaratacakları ve global dengelerin değişeceği konusu sık sık tartışılmaya başlandı. 2015’teki zirvede konuşan Rus yetkililer, global ticaretin daha bağımsız olacağını ve birliğin varlığını garanti sağlayacağını düşündükleri yeni bir küresel ödeme sistemi geliştirmek istediklerini duyurdular.
Ortak Para Birimi
BRICS, dünyadaki dolar ve euro hakimiyetini bitirmek adına ortak bir para birimi geliştirmek ve bunu rezerv statüsüne getirmek istediği söylentileri de uzun yıllardır tartışılıyor. Bu istek birkaç kez farklı yetkililer tarafından dile getirilse bile ortada henüz ciddi bir çalışma yok. Eğer ortak bir para birimi geliştirilirse, birlikteki ülkelerin ekonomik büyüklüğü, ticaret hacmi ve toplam nüfusu gibi faktörlerinin bu ortak para birimini dünyada hâkim konuma getirmekte etkili olacağı tahmin ediliyor. Ayrıca bu yeni çıkarılacak olan paranın altın standardı ile destekleneceği söylentisi yoğun bir ilgi görüyor. Birliği oluşturan ülkelerin ağırlıklı olarak ihracat odaklı olduğu düşünülürse bu fikir gayet mantıklı duruyor. Altın standardı ile ilgili yazımı buradan okuyabilirsiniz.
Lakin bu senaryo pek olası görünmüyor. Rus diplomat Roman Babushkin’e göre; yeni bir para birimi yaratmanın birçok sıkıntısı var ve birlik buna hazır değil. “Yeni para birimini global ticarette kullanılır hale getirmek çok zor” diye ekliyor ve bu projenin hiç de kolay olmadığını dolayısıyla bu konu hakkında konuşmak için henüz erken olduğunu belirtiyor. Ayrıca bu konuda elle tutulur bir gelişme yaşanmadığı için doların hakimiyeti bitecek demek için hiçbir dayanağımız yok. Zaten Brezilya başkanı, dolar hakimiyetini bitirmek veya diğer global birliklere rakip olmak gibi amaçları olmadığını dile getirdi. Hindistan tarafı da ortak bir para birimi geliştirmenin çok zahmetli olacağını düşünüyor. Bunun sebebi üye ülkelerin çok farklı finansal yapılara ve çok farklı iş anlayışlarına sahip olmaları. Bu yüzden ortak para birimini dayandıracak bir temel oluşturmak gerçekten büyük sıkıntı. Rusya ve Çin ise yıllardır dolara olan bağımlılığı azaltma hedefindeler.
Sonuç
Amerikan doları tüm dünyada ödemelerin yüzde 90’ında kullanılıyor. Bir günde gerçekleşen transfer hacmi 3 trilyon dolar civarında. Bu da doları bir numaralı rezerv para birimi yapıyor. Bunu sağlayan şey de ABD ekonomisine olan güven ve doların güçlü kalacağına duyulan inançtır. “Doların sonu geliyor” tarzında başlıklar atmak haberleri daha etkileyici yapsa bile abartıdan öteye gidemiyor çünkü ortada inanılmaz büyük bir dolar kullanımı ve yerleşmiş insan alışkanlıkları bulunuyor. Tabi ki gelecekte ne olacağını kesin olarak bilemiyoruz ama dolar bir süre daha global hakimiyetini sürdürecek gibi görünüyor. Çünkü karşısında daha güçlü bir alternatif yok ve hatta alternatife gerek bile olmadığı düşüncesi hâkim konumda.
