Her deprem felaketinden sonra bu doğal afetin ne gibi yıkımlara sebep olduğunu tartışıyoruz. Ama ne yazık ki bu esnada iş işten geçmiş oluyor. Yapmamız gereken asıl şey felaketler yaşanmadan önce bu olası hasarları tespit etmek ve ona göre önlemler almak ya da en azından kendimizi buna hazırlamak olmalıdır.
Son yaşanan deprem 11 ili etkilemişti ve bu illerin yıllık milli gelir içindeki payı yüzde 10 civarındaydı.
2030’a kadar gerçekleşmesi beklenen İstanbul depremi için tablo daha vahim. Sadece İstanbul’da 200 bin bina yıkılma veya ağır hasar riski taşıyor. Bu binalarda yaklaşık olarak 3 milyon kişi yaşıyor (İBB). Depremin Marmara Denizi üzerinde olacağı düşünüldüğü için etkilenebilecek illerin ülke ekonomisine katkılarını tablo haline getirdim.
*oranlar, illerin ülke toplamındaki payını gösteriyor.
Yukarıda bulunan tablodaki 7 il, bütün ülkenin bir yıllık üretiminin ve tüketiminin yüzde 42’sini oluşturuyor. Toplanan 1.39Tr. vergi miktarının (2021) yarısından da fazlasından ve yurtdışına satılan malların yüzde 60’ından sorumlu. Yani buradaki iller geriye kalan 74 ilin üretimine ve ödediği vergi miktarına eşit. Yaşanacak büyük bir depremin ülke geneli için yaratacağı aksaklık buradan anlaşılabilir.
Bölgedeki tarım üretiminin ve sanayi kuruluşlarının etkilenmesi sonucu; ekonominin durgunlaşması hatta küçülmesi, enflasyonun yükselmesi ve işsizliğin hızla artması çok olası. İhracat büyük oranda azalabileceği için cari açık da gitgide büyüyecektir. Yani insanların gelirleri azalacak, ürün ve hizmet fiyatları yükseleceği için alım güçleri düşecek. Depremin etkileri bir kaç ayda geçmeyeceği için yaşam kalitemiz bir süre büyük oranda düşebilir.
Tabloda yer vermediğim, bölgedeki; sanayi kuruluşu ve işletme sayıları, açılan kredi ve mevduat miktarları, tarımsal üretim, turizm faaliyetleri vb. gibi faktörlerin de ülke ekonomisine büyük negatif etkileri olacağı kesin.
Normalleşme sürecinde hasarların kapatılması için büyük bir kaynak ihtiyacı doğacak ama vergi gelirlerinin yarısı bölgeden toplandığı için bir şekilde dış kaynak arayışına girmek zorunda kalabiliriz. Depremin yaklaşık 30 milyonluk bir nüfusu etkileyeceği tahmin edilse bile ekonomik etkileri çok daha büyük görünüyor.
NOT: Deprem konusu uzmanlık gerektiren ve üzerinde derin çalışmalar yapılması gerektiren bir konudur. Bu yazıda anlatılan olası ekonomik/sosyal etkiler teoriktir ve spekülasyon içermez. Bu içerik sadece eğitim amacıyla, ekonomik dengelerin nasıl işlediğini daha iyi anlatabilmek adına hazırlanmıştır.
