Elinizde tuttuğunuz şey boş bir kağıt parçası ise pek değerli değildir, kağıdın üstünde önemli bir kişinin resmi veya imzası varsa manevi bir değeri vardır diyebiliriz ama kağıdın üzerinde bir ülkenin merkez bankasının mührü varsa işte o zaman elinizdeki kağıdın herkes tarafından kabul edilen maddi bir değeri vardır. Yani tüm insanlık; yazılı olmayan, görünmez bir anlaşma ile o kağıdın bir şeylere karşılık geldiğini kabul eder. Bu şekilde maddi değer güven üzerine kurulmuş olur.
Parayı Lidyalıların icat ettiğini ilkokuldan biliyoruz, ondan öncesinde ilkel insanların takas sistemini kullandığını da öğrendik. Yani paranın tarihi çok eski. Aslında parayla yaptığımız şey hala aynı mantığa dayalı: Takas etmek. 1 tavuk ile 1 kilo portakal takası yapmak zahmetli olduğundan, işi pratikleştiriyoruz ve 1 tavuğun değerini taşıyan paralar kullanıyoruz. Yani değer algısını paralar üzerinden sağlıyoruz. Aynı şekilde: 10 yumurta almak için 1 saatlik iş yapmak yerine, daha önce yaptığımız bir iş karşılığında aldığımız parayı kullanıyoruz.
Yani herkesin cebinde bulunan toplam para miktarı kadar, piyasada mal ve hizmet bulunuyor. Cebimde 1 kağıt parçası olması başka birinde 1 kilo portakal olduğu anlamına gelir. Peki elimdeki bu kağıt için sadece yarım kilo portakal varsa? Bu durumda paranın değeri düşmüştür yani artık daha az portakal alma gücüm var demektir. Bunun olmasının sebebi portakal miktarı ve para arasındaki dengenin bozulmasıdır.
Eğer portakal miktarı her hangi bir sebeple azalırsa, tüm paraya karşılık yeterince portakal yok demektir. Eğer para miktarı gereğinden fazla artarsa, yine aynı şekilde para ile eşit miktarda portakal yok demektir. Artık 1 kilo portakal alabilmek için 2 kağıt para vermem gerekir ve yeni fiyat dengesi burada oluşur.
Para üretme yetkisi sadece merkez bankalarında olduğu için onların piyasadaki para miktarını arttırması ve azaltması ile paranın değeri azalır veya artar. Bir ülkede çok az mal üretiliyorsa fakat ona karşılık çok fazla mal alma hakkına (yani paraya) sahip alıcı varsa burada para daha değersizdir. Peki ne kadar para yaratılacağını belirli bir miktar ile sabitleseydik değeri yine de düşer miydi? Onun cevabı için buraya tıklayın.
